GAZİANTEP İLİ PLEİSTOSEN DÖNEM YÜZEY ARAŞTIRMASI (GAYA)
Gaziantep İli Pleistosen Dönem Yüzey Araştırması Projesi (GAYA), 2023 yılından itibaren T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün izinleri doğrultusunda, Gaziantep Üniversitesi (GAÜN) Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. İsmail Baykara başkanlığında yürütülmektedir.
GAYA Projesi’nin temel araştırma hedefleri; Pleistosen’den Holosen’e uzanan süreçte insan topluluklarının göç yollarınıve yayılım rotalarını ortaya koymak, Anadolu’nun tarih boyunca göç dalgalarının merkezinde yer alan stratejik rolünü değerlendirmek ve bu bağlamda kültürel akışların kontrol noktası olarak Anadolu’nun konumunu tartışmaktır. Bu tarihsel çerçevede Gaziantep, güneyden gelen insan topluluklarının Anadolu’ya girişinde ve buradan Avrupa ile Asya’ya yayılmadan önce ve sonra bir toplanma ve dağılma alanı oluşturan doğal bir güzergâh olarak ele alınmaktadır.
Proje kapsamında 2023 yılında Yavuzeli ve Araban ilçelerinde yüzey araştırmalarına başlanmış, bu çalışmalar sonucunda 27 lokalite (insan yerleşimi gösteren alan- Atölye alanı- Avlanma alanı- Yerleşim yeri) tespit edilmiştir. Ayrıca 121 alan incelenmiş, ancak bu alanlarda herhangi bir arkeolojik buluntuya rastlanmamıştır.
2024 yılında araştırmalar Şehitkamil ilçesinde sürdürülmüş; 9 lokalite belirlenmiş, 74 alan gezilmiş ve bu alanlarda buluntu saptanmamıştır. 2025 yılı çalışmalarında ise Nurdağı ve Şehitkamil ilçeleri kapsanmış ve toplam 36 lokalite tespit edilmiştir. Ayrıca 200 alan incelenmiş fakat buluntu tespit edilememiştir. Genel olarak tespit edilen alanlar Alt Paleolitik(MÖ 300 bin yıldan eski), Orta Paleolitik (MÖ 290-50 bin yıl arası) ve Üst Paleolitik (MÖ 60-20 bin yıl arası) ile Epipaleolitik (MÖ 24-12 bin yıl arası) ve Neolitik (MÖ 10 bin yıl) dönemlere ait buluntular ele geçmiştir. Bunun yanı sıra Holosen Dönem’e ait çok sayıda Roma mezarı, taş ocağı, saat kulesi, oda mezar ve sur duvarı da belirlenmiştir. Bu bulgular, Gaziantep’in kültürel çeşitliliğinin son derece geniş olduğunu ve bölgenin tarihöncesi kesintisiz bir yerleşim sürecine sahne olduğunu göstermektedir.
2026 yılında ise Nizip ilçesinde detaylı yüzey araştırmaları yapılacaktır. Proje, Gaziantep’in prehistorik geçmişinin araştırılması, belgelenmesi, korunması ve toplumla buluşturulmasını amaçlayan kapsamlı bir bilimsel çalışma niteliği taşımaktadır.
Gaziantep Üniversitesi (GAÜN), Gaziantep Büyükşehir Belediyesi (GBB) Kültür A.Ş. ve Gaziantep Kent Konseyi arasında, Gaziantep İli Pleistosen Dönem Yüzey Araştırması Projesi (GAYA) kapsamında bir iş birliği protokolü imzalanmıştır.
2025 Kasım ayında imzalanan bu iş birliği ile Gaziantep Üniversitesi, bölgenin prehistorik geçmişine ışık tutan kapsamlı bilimsel araştırmaların merkezinde yer alarak akademik birikimini kamusal paydaşlarla buluşturmayı amaçlamaktadır. GAYA Projesi, üniversitenin bilimsel üretim kapasitesini yerel yönetim ve sivil toplum iş birlikleriyle güçlendirerek, araştırma odaklı kurumsal kimliğini daha görünür kılmaktadır.
Proje kapsamında yürütülen çalışmalar, Gaziantep Üniversitesi’nin yalnızca akademik alandaki yetkinliğini değil; kültürel mirasın korunması, paylaşılması ve toplumsal farkındalığın artırılması yönündeki sorumluluğunu da ön plana çıkarmaktadır. Bu yönüyle GAYA Projesi, üniversitenin ulusal ve uluslararası düzeydeki akademik prestijine önemli katkılar sunmaktadır.
Resim 1: Gaziantep Üniversitesi-GBB İşbirliği Protokolü
İmzalanan iş birliği protokolü, yalnızca kurumsal düzeyde bir ortaklığı değil; aynı zamanda bilimsel bilginin paylaşımını esas alan, katılımcı ve sürdürülebilir etkinlikler dizisinin hayata geçirilmesini de mümkün kılmıştır. Bu çerçevede GAYA Projesi kapsamında planlanan eğitim, tanıtım ve etkileşim odaklı faaliyetler, arkeolojik araştırmaların üniversite ortamından çıkarak gençler ve farklı toplumsal gruplarla buluşmasını hedeflemektedir. İş birliği sonrasında gerçekleştirilen etkinlikler, Gaziantep Üniversitesi’nin bilimsel üretimini kamusal alanla bütünleştirirken, üniversitenin toplumsal sorumluluk ve kültürel miras odaklı vizyonunu da somut örneklerle görünür kılmaktadır.
16 Aralık 2025 tarihinde imzalanan iş birliği protokolü çerçevesinde GAÜN Arkeoloji Topluluğu (ARKTO) ile ortaklaşa yürütülen bu etkinlik dizisi, üniversite öğrencileri başta olmak üzere farklı disiplinlerden katılımcıların arkeolojik bilgiye erişimini artırmayı amaçlamaktadır (Resim 2). Alanında uzman araştırmacıların katkılarıyla gerçekleştirilen sunumlar, prehistorya çalışmalarının kuramsal yaklaşımlarını ve saha temelli uygulamalarını birlikte ele alarak disiplinin çok yönlü yapısını görünür kılmaktadır.
Resim 2: GAÜN Arkeoloji Topluluğu (ARKTO) imzalanan iş birliği protokolü
Gaziantep Üniversitesi Rektörlüğü, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi (GBB), GBB Kültür A.Ş. ve Gaziantep Kent Konseyi’nin destekleriyle yürütülen GAYA Projesi kapsamında GAYA Prehistorya Seminerleri hayata geçirilmiştir. Program, prehistorya alanında üretilen güncel araştırma sonuçlarını daha geniş kitlelerle buluşturmayı amaçlayan, açık ve katılımcı bir akademik platform olarak tasarlanmıştır. Bu doğrultuda, arkeolojik çalışmaların yalnızca akademik çevrelerde değil, kent ve toplum ölçeğinde de paylaşılması hedeflenmektedir.
GAYA Prehistorya Seminerleri, arkeoloji ve prehistoryaya ilgi duyan tüm katılımcılara açık olacak biçimde planlanmıştır. Seminerlerde, güncel araştırmalar, kullanılan yöntemler ve elde edilen bulgular; lise öğrencilerinden araştırmacılara kadar geniş bir katılımcı profiline hitap edecek şekilde, anlaşılır ve erişilebilir bir dil ile aktarılmaktadır. Katılımcıların soru ve tartışmalar yoluyla sürece aktif olarak dâhil olabildiği bu etkileşimli ortam, arkeolojiyi toplumla paylaşılması gereken ortak bir bilgi alanı olarak ele almaktadır.
